Geçim sıkıntısı çeken ve yaşamda kalmaya çalışan yurttaşlar akla hayale gelmeyecek “ucuz yaşam formülleri’’ üretti.  Yurttaşlar, elektrikten doğalgaza, akaryakıttan gıdaya kadar her alanda zorunlu tasarruf yapmak zorunda kaldı.
Özellikle zorunlu tasarruf konusunda mucizeler yaratan ev kadınları, marketlerdeki indirimleri yakından takip etmek zorunda kalırken, raf ömrü dolmak üzere olan tavuk, süt, yoğurt, salça, ketçap, meyve suyu, bisküvi gibi ürünleri yarı fiyatına satan marketlerden ihtiyaçlarını karşılıyor.
Marketlerde önce ‘promosyonlu’ ve ‘indirimli’ ürünler ile ‘Ne alırsan 1 lira’ reyonlarına bakan kadınlar, sebze-meyve pazarına da, fiyatların daha düşük olduğu akşam saatlerinde gidiyor, giysi alışverişini sezon sonuna bırakıyor, saçını evde kendisi boyuyor, çamaşır makinesinden boşalan deterjanlı suyla önemsiz çamaşırlar ile elde yıkanması gereken çamaşırları ya da balkonu yıkıyor, durulama suyunu da yerleri silmede ya da tuvalet temizliğinde kullanıyor.
Şofben veya kombiden sıcak su gelene kadar akan soğuk suyu biriktiren kadınlar, çamaşır makinesini düşük ısıda çalıştırıyor, çamaşırı nemliyken ütülüyor, daha ucuz olduğu için kırık yumurta, kırık peynir, kırık pirinç alıyor, sağlığını riske atarak kızartma yağını birkaç kez kullanıyor, kış yiyeceklerini yazdan hazırlıyor, salça, turşu, reçel gibi yiyecekleri satın almak yerine evde yaparak ucuza getiriyor, sütü, kapıdan alıyor, yoğurdu kendisi yapıyor.
TELEVİZYON İZLERKEN IŞIĞI DA KAPATIYOR
Elektrik, su ve yakıt giderleri ailelerin bütçesinde kiradan sonra en önemli yeri tutarken, tasarruf yapmak zorunda kalan aileler, aydınlatmada floresan lamba ya da az enerji tüketen tasarruflu ampullere yöneliyor. Televizyon izlerken ışığı kapatan yurtaşlar, saçını, fön makinesi yerine havlu ile kurutuyor.
SOKAKTAN YAKACAK TOPLUYOR
Ankara Ticaret Odası’nın hazırladığı ‘Ucuz Hayat’ Raponu’na göre, özellikle kış aylarında yakıt masrafları ailelerin bütçelerine ağır bir yük getiriyor.
Konutlarda ısı yalıtımı yaygınlaşıyor, tüm aile bireylerinin işe ya da okula gittiği zamanlarda evlerde kombiler kapatılıyor kullanılmayan odaların radyatörleri tamamen kapatılıyor ve sobalı evde oturan alt gelir düzeyindeki yurtaşlar ise sokaklardan odun parçaları, sebze-meyve kasaları, karton kutu, gazete toplayıp yakacak yapıyor.
Yemeğini ve çayını soba üzerinde pişiren yuttaş, sobada ısıttığı suyla yıkanıyor, yazın suyu güneşte ısıtıyor, pencerelerine naylon, kapı kenarlarına sünger yapıştırarak ısı izolasyonu yapıyor, özellikle sanayideki işyerlerinde ısınmak için pet şişe ve eski otomobil lastiği yakılıyor.

Bit Pazarı’na nur yağıyor

Raporda, geçim sıkıntısının tasarruf yapmaya zorladığı ailelerin dikkat ettiği diğer hususlar da şöyle sıralandı:
»Yurttaşlar marketlerin indirimlerini sıkı bir şekilde takip ediyor.
»Emekli vatandaşlar marketleri tek tek dolaşarak fiyat araştırması yaparak, indirimleri yakından takip ediyor.
»Ucuz elektronik eşya almak isteyen tüketiciler elektronik market zincirlerinin indirimli açılışlarında geceden sıraya giriyor.
»Tüketiciler marketlerin verdiği indirim kartlarına rağbet gösteriyor. Cebinde birkaç tane market indirim kartı bulunduruyor.
»Kimileri ‘halk ekmek’ büfeleri önündeki uzun kuyruklara girerken, kimileri de ucuz bayat ekmek satan fırınlara yöneliyor.
»Benzin masrafları ile baş edemeyen sürücüler araçlarına LPG taktırıyor. Dolayısıyla, araçlarda LPG kullanımı giderek artıyor.
»Dar gelirli yurttaşlar, bütçesinden sinemaya pay ayıramayınca, sinemayı eve taşıyor. Sinema biletine vereceği parayla ya 5-6 adet korsan DVD-VCD satın alıyor ya da internet sitelerinden film indirerek evinde izliyor.
YA ‘BİT PAZARI’ YA ‘SOSYETE PAZARI’
»Bütçesini denkleştirmeye çalışan yurttaşlar ‘bit pazarı’, orta gelir grubu ise ‘sosyete pazarı’nın yolunu tutuyor. Giysi, çanta ve ayakkabı gibi ihtiyaçlarını karşılamak için markalı ürünler yerine, sosyete pazarlarında satılan taklit ürünleri tercih etmek zorunda kalıyor.  Outlet ve spot mağazalar da orta gelir grubunun alışveriş yaptığı yerler arasında yer alıyor.
‘Çocuğunun dişini kendisi çekiyor’
»Kemer sıkan vatandaş, et, kıyma, pastırma gibi pahalı gıdalardan gramla alıyor.
»Yurttaşlar eski kazakları bile söküp paspas, elbezi, lif örerek değerlendiriyor.
»Sofraya kırmızı et koyamayan, beyaz et ya da sakatat alıyor.
»Zeytinyağı yerine mısır özü ya da ayçiçeği yağı, damacana su yerine çeşme suyu kullanıyor.
»Çocuğuna hazır mama alamayan pirinç unundan mama yapıyor.
»Kira giderini karşılamakta zorlanan çiftler aile büyüklerinin yanına taşınmak zorunda kalıyor ve aile büyüklerinin emekli maaşı da haneye ek gelir olarak giriyor.
»Yurttaşlar, grip, nezle, soğuk algınlığı için doktora gidemiyor. Bitki çaylarıyla, şifalı otlarla kendi kendini tedavi etmek zorunda kalıyor.
»Okul kitaplarını alamayan aileler, bir üst sınıftaki öğrencilerin kullanılmış kitaplarını istiyor ya da ikinci el kitap ders kitabı satın alıyor.